Skip links

Για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης

 

Προτάσεις για τους Κανονισμούς του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ – ΕΥΡΩΠΗ

Αυτές τις ημέρες, όπως μας παρουσίασαν ο Υπουργός και ο κ. Μουσουρούλης, βρίσκεται υπό διαμόρφωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο καθορισμός της Νέας Πράσινης Συμφωνίας και τα ποσά που θα δοθούν μέσα από τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης.

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι το βασικό σχέδιο της Ε.Ε. για μια ευρεία ανάκαμψη από κάθε κρίση, οικονομική, υγειονομική, και κλιματική, που θα συμβάλλει σε μια πιο βιώσιμη αναπτυξιακή πορεία.

Ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης είναι θεμελιώδες στοιχείο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και είναι απαραίτητο για την επιτυχία της.

Το τι ποσά θα διατεθούν, πότε και πώς ; Ως άμεσες χρηματοδοτήσεις ; ως δάνεια ; ως εθνικές χρηματοδοτήσεις ; Και για ποιους σκοπούς, έργα και δράσεις, είναι πολύ σημαντικά ερωτήματα.

Καλωσορίζουμε την αύξηση των πόρων που θα διατεθούν, αλλά έχει εξίσου μεγάλη σημασία ο τρόπος κατανομής, ο χρόνος που θα δοθούν και ο σκοπός.

Και αν αναλογιστεί κανείς, ότι η Eurelectric (Ευρωπαϊκή Ένωση των Βιομηχανιών του ηλεκτρικού τομέα), σε πρόσφατη μελέτη της, προσδιόρισε το κόστος για μηδενικούς ρύπους στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ε.Ε. στα 100 δις ευρώ τον χρόνο, μέχρι το 2040, τότε καταλαβαίνει ότι χρειάζονται τεράστια ποσά και ότι οι δράσεις μηδενισμού των εκπομπών, μόνο στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, θα επιφέρουν πρωτόγνωρες και τεκτονικές αλλαγές στην οικονομία και την κοινωνία.

Σε ανακοίνωσή του στις 25.06.2020 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναφέρει ότι:

Το τελικό ποσό του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης θα αποφασιστεί όταν εγκριθεί ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της Ε.Ε. για την περίοδο 2021-2027.

Αυτό σημαίνει ότι η οριστικοποίηση των ποσών παίρνει παράταση και πάμε πίσω.

Και άρα, ουσιαστικά μέχρι το 2023 ΔΕΝ φαίνεται να έρχεται κάποια ευρωπαϊκή ροή ρευστότητας, αν το αντιλαμβάνομαι σωστά, σε κάποια Ελληνική Περιφέρεια.

Γιατί πρέπει να θυμόμαστε ότι τα κονδύλια θα κατευθυνθούν σε Περιφέρειες και συγκεκριμένες περιοχές και ΟΧΙ σε κράτη.

Και στην Ελλάδα είναι επιλέξιμες, πέραν από την Δυτική Μακεδονία και την Αρκαδία, οι Περιφέρειες του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου και της Κρήτης, οπού εδώ θέλουμε να ακούσουμε τα σχέδια της Κυβέρνησης και για αυτές.

Αν και είναι άλλες οι προκλήσεις στα νησιά και άλλες στις λιγνιτοπεριοχές.

ΕΛΛΑΔΑ

Και έρχομαι στην Ελλάδα.

Στην Ελλάδα, με βάση το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), οι απαιτούμενες επενδύσεις μέχρι το 2030, για αλλαγή του ενεργειακού μίγματος προς μία οικονομία χαμηλού άνθρακα, αγγίζουν τα 44 δις ευρώ ενόψει και της πολύ γρήγορης απολιγνιτοποίησης που έχει ανακοινώσει η Κυβέρνηση για κλείσιμο όλων των λιγνιτικών σταθμών μέχρι το 2028.

Η μετάβαση αυτή καθίσταται ιδιαίτερα δύσκολη για τις περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και της Αρκαδία.

Η οικονομία αυτών των περιοχών από το 1960 και μετά, συνδέθηκε με τη ΔΕΗ και τον λιγνίτη.

Τώρα όμως, ο λιγνίτης αποσύρεται από το προσκήνιο αλλά οι περιοχές αυτές θα πρέπει να παραμείνουν οικονομικά ενεργές και πληθυσμιακά ανθηρές.

Αυτό σημαίνει σχεδιασμό σε επίπεδο Κυβέρνησης και Περιφέρειας, σημαίνει ενεργό συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών μέσω των Δήμων, σημαίνει φυσικά συστηματική και συνεχή συνεργασία με τα όργανα της Ε.Ε.

Στην παρούσα φάση αυτό που πρέπει να εδραιωθεί στην οικονομική πολιτική της επόμενης δεκαετίας είναι ότι αυτές οι δύο περιοχές, της Δυτικής Μακεδονίας και της Αρκαδίας, θα πρέπει να ενισχυθούν (κυρίως με εθνικούς αλλά και με ευρωπαϊκούς πόρους) με περισσότερα από 300 εκ. Ευρώ σε ετήσια βάση τουλάχιστον για τα επόμενα 10-15 χρόνια, με έμφαση στην Πτολεμαΐδα, στην Κοζάνη και στην Μεγαλόπολη, ώστε να είναι δυνατή η αλλαγή της οικονομικής δραστηριότητας, η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και του ενεργειακού χαρακτήρα των περιοχών αυτών.

Το Κίνημα Αλλαγής το λέει αυτό εδώ κ 2 χρόνια !

Η Κυβέρνηση όμως αντιμετωπίζει τις λιγνιτοφόρες περιοχές περίπου ως παράπλευρες απώλειες.

Ενώ έχει ανακοινώσει, από πέρσι τον Σεπτέμβριο του 2019, ότι κλείνει όλες τις λιγνιτικές μονάδες το 2023 και την Πτολεμαΐδα 5 το 2028,  το σχέδιο μετάβασή τους στη νέα εποχή, θα μας το παρουσιάσει φέτος τον Σεπτέμβριο!

Περισσότερο από έναν χρόνο μετά δηλαδή, από την εκλογή της, καταρρίπτοντας τον μύθο περί ετοιμότητας…

Η Δυτική Μακεδονία και ειδικότερα η Κοζάνη και η Φλώρινα, χωρίς ένα εξειδικευμένο αναπτυξιακό σχέδιο κινδυνεύουν να εξαφανιστούν από τον χάρτη.

 

ΕΙΔΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ – ΑΡΚΑΔΙΑ

 

Για αυτό και για να υπάρξει μια δίκαιη ενεργειακή μετάβαση στη μεταλιγνιτική εποχή της Δυτικής Μακεδονίας και της Αρκαδία αυτές οι περιοχές χρειάζονται χθες, όχι αύριο, χθες, ειδικά επιχειρησιακά αναπτυξιακά σχέδια.

Στόχος είναι στο τέλος της πορείας μετάβασης οι περιοχές αυτές να είναι το ίδιο ζωντανές και δυναμικές όπως ήταν τις προηγούμενες 10ετίες, διατηρώντας τον ενεργειακό τους χαρακτήρα.

Για αυτόν τον λόγο η Κυβέρνηση θα πρέπει να διεκδικήσει τα μέγιστα δυνατά οφέλη από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και να θέσει κριτήρια που θα κατευθύνουν μεγαλύτερα ποσά στις Ελληνικές Περιφέρειες αλλά και των γειτονικών βαλκανικών κρατών Βουλγαρίας και Ρουμανίας.

Γιατί δεν έχει νόημα να απεξαρτηθούμε μόνο εμείς από τον Λιγνίτη και οι γύρω χώρες να συνεχίζουν…

Παράλληλα, η Κυβέρνηση όπως είδαμε και χθες στη συζήτηση του Νομοσχεδίου για την Ηλεκτροκίνηση, φέρνει κάποια αποσπασματικά μέτρα για κίνητρα εγκατάστασης επιχειρήσεων που θα κατασκευάζουν πχ. φορτιστές ή μπαταρίες και κάνει λόγο για προσέλκυση επενδύσεων (Γερμανικών και άλλων εταιριών).

Η προσέλκυση όμως επενδύσεων απαιτεί όχι μόνο κίνητρα αλλά και υποδομές.

Ο κ. Χατζηδάκης έχει επίσης ανακοινώσει ότι σε συνεννόηση με το Υπ. Οικονομικών θα ζητήσουν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κηρυχτούν οι λιγνιτικές περιοχές ως ειδικές φορολογικές ζώνες με ειδικά φορολογικά κίνητρα.

Αγνοείται η τύχη αυτού του αιτήματος, έγινε όντως ;

Και με ποιες ακριβώς προτάσεις ;

Και τι ανταπόκριση υπήρξε ;

Για την κάλυψη δε των χαμένων θέσεων εργασίας απαιτούνται άκρως ισχυρά και ελκυστικά κίνητρα και όχι επιδερμική αντιμετώπιση.

Μόνο μέσα σε αυτό το πλαίσιο (ΥΠΟΔΟΜΕΣ – ΙΣΧΥΡΑ ΚΙΝΗΤΡΑ) μπορεί να υπάρξει προοπτική δίκαιης και βιώσιμης μετάβασης.

Προτρέπουμε λοιπόν την Κυβέρνηση, δεδομένης και της πανδημίας και της μεγάλης οικονομικής ύφεσης που προδιαγράφεται, να διαπραγματευθεί ένα ειδικό επιχειρησιακό σχέδιο για κάθε Περιφέρεια, αντλώντας νέους, περισσότερους πόρους από τον Μηχανισμό.

Ένα τέτοιο σχέδιο θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

  1. 10% φορολογία για επιχειρήσεις που εγκαθίστανται στην περιοχή για τα πρώτα 10 χρόνια λειτουργίας και 5% φορολογία αν το αντικείμενο της δραστηριότητας είναι σχετικό με το Green Deal – Πράσινη Συμφωνία όπως πχ. φορτιστές, ανεμογεννήτριες, φ/β, smart devices, software, μπαταρίες, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, σκούτερ, ποδήλατα κλπ.
  2. Καμία φορολογία για επιχειρήσεις που επανεπενδύουν τα κέρδη τους στην περιοχή.
  3. Χρηματοδότηση 100% σε εταιρίες καινοτομίας με πρωτοπόρα προϊόντα της 4ης βιομηχανικής επανάστασης.
  4. Επιδότηση θέσεων εργασίας στις παραπάνω βιομηχανίες.
  5. Διευκόλυνση των αδειοδοτήσεων και κατά προτεραιότητα ένταξη μικρών έργων Α.Π.Ε. (Μικρά φ/Β και μικρές α/Γ) από Ενεργειακές Κοινότητες Εργαζομένων που χάνουν την δουλειά τους από το κλείσιμο των λιγνιτικών σταθμών.
  6. Ανάπτυξη ευφυούς εναλλακτικής γεωργίας.
  7. Ίδρυση κέντρου καινοτομίας σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια.
  8. Προώθηση του εκδημοκρατισμού της ενέργειας εφαρμόζοντας ένα πιλοτικό πρόγραμμα καθολικής εφαρμογής εξοικονόμισης και παραγωγής ενέργειας σε χιλιάδες κτήρια καθιστώντας τους κατοίκους των Περιφερειών αυτών, αυτοπαραγωγούς.
  9. Διερεύνηση της προοπτικής παραγωγής «πράσινου» Υδρογόνου.

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ- ΕΠΙ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ

Τέλος, κλείνω με κάποια σχόλια και μερικές ακόμα πιο συγκεκριμένες προτάσεις επί του Κανονισμού προς αξιοποίηση.

Προηγουμένως όμως, θέλω να αναφερθώ στην πρόσφατη ανάλυση του Green Tank (3.7.2020) για τις διαπραγματεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη γιο Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης που λέει ότι:

«Παρόλη την πρόσφατη αύξηση του μεγέθους του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης (ΤΔΜ) από €7,5 δις σε €40 δις, η πρόταση του κανονισμού για την κατανομή των κονδυλίων παραμένει άδικη. Κι αυτό διότι κατανέμει το μεγαλύτερο μερίδιο των πόρων στα κράτη μέλη που είτε δεν συμμορφώνονται με τον ευρωπαϊκό στόχο της κλιματικής ουδετερότητας του 2050, είτε δεν έχουν δεσμευτεί σε εμπροσθοβαρή απολιγνιτοποίηση, είτε και τα δύο.

Το αποτέλεσμα είναι οι πόροι που απομένουν για τα κράτη μέλη με τις πιο φιλόδοξες δεσμεύσεις να είναι σημαντικά λιγότεροι.»

 

Με δυο λόγια το Green Tank μας λέει ότι η επιλογή της Κυβέρνησης να επιταχύνει το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων δεν βρίσκει μέχρι στιγμής αντίκρισμα σε περισσότερα κονδύλια από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης διότι η μεθοδολογία στην κατανομή είναι ακόμα άδικη.

 

Για τα κριτήρια λοιπόν αυτής της μεθοδολογίας εμείς λέμε ότι:

  • ΔΕΝ λαμβάνουν υπόψη ούτε το μέγεθος της πρόκλησης αλλά ούτε και τον επείγοντα χαρακτήρα της μετάβασης, ειδικά στις λιγνιτικές περιφέρειες.
  • Προτείνουμε την αύξηση του συντελεστή βαρύτητας του κριτηρίου για την απασχόληση.
  • Προτείνουμε την προσθήκη ενός νέου κριτηρίου για την ταχύτητα μετάβασης που θα καθιστά την κατανομή των πόρων πιο δίκαιη.

 

Πιο αναλυτικά επί των άρθρων της τροποποιημένης πρότασης του ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ:

1) Στο Άρθρο 3 το τελευταίο εδάφιο της παρ. 2: Το 0,35% που θα δοθεί για τεχνική βοήθεια να υλοποιηθεί μέσω εταιρειών και εμπειρογνωμόνων από χώρες όπως η Ελλάδα και η Ισπανία (με μικρότερο δηλ. ΑΕΠ).

2) Στο Άρθρο 3α: Οι κανόνες αποδέσμευσης για τις δημοσιονομικές απολήψεις να μην προκαλέσουν καθυστερήσεις σε χώρες όπως η Ελλάδα που κάνουν ισχυρά εμπροσθοβαρή απολιγνιτοποίηση.

3) Στο Άρθρο 4: Να προστεθεί ότι η επιλογή θα γίνεται “ιδίως λαμβάνοντας υπόψη τα αναπτυξιακά σχέδια και τους στρατηγικούς τομείς που κάθε χώρα έχει επιλέξει”.

4) Στο Άρθρο 8: Οι δείκτες να υπολογίζονται και για το 2023 (όχι μόνο για το 2024 και το 2029).

Θα καταθέσω στα πρακτικά της Επιτροπής όλες τις προτάσεις μας και αναμένουμε την κατάληξη των διαπραγματεύσεων και του τελικού σχεδίου της Κυβέρνησης.

Σας ευχαριστώ.

Γιώργος Αρβανιτίδης

 

 

Αφήστε ένα σχόλιο